Parsifal

Simon Rattle
Koor van de Nederlandse Opera
Rotterdams Philharmonisch Orkest
Date/Location
9 February 1997
Het Muziektheater Amsterdam
Recording Type
  live  studio
  live compilation  live and studio
Cast
AmfortasCarsten Stabell
TiturelWolfgang Schöne
GurnemanzRobert Lloyd
ParsifalPoul Elming
KlingsorGünter von Kannen
KundryVioleta Urmana
GralsritterMarten Smeding
Markus Marquardt
Gallery
Reviews
MusicWeb-International.com

It is often the case with opera that the most inspired performances derive from live concerts. In the case of Wagner and Richard Strauss this is almost always the case, and the development of CD has allowed many previously unreleased performances to appear on disc, particularly from Bayreuth and Vienna. There are other sources, of course, notably Paris Opera and San Francisco Opera, as well as from the music centres of Amsterdam, London and New York. This release (of an Amsterdam production) appears on an American CD-ROM (so can only be played on a computer or DVD player), and is extraordinary.

That you will get the complete operas of Wagner on one disc is treasure enough, but that the performances are also so compelling adds immeasurably to this disc’s value. I will discuss in greater detail the other operas on this CD later, but will highlight Rattle’s Parsifal as the main reason to acquire this disc. It is an exceptional performance by any measure (certainly one of the greatest I have ever heard), very spaciously conceived and wonderfully sung. The recording is more than satisfactory, stemming as it does from a live relay, and more than conveys the power of Rattle’s interpretation. Indeed, the spaciousness of this performance, from the opening Prelude onwards, reminds me in many ways of Toscanini’s approach to this opera. Toscanini, usually the urgent dynamo, conducted this opera more slowly than any other conductor at pre-war Bayreuth. He is the only conductor (based on his 1931 Parsifal) to have taken the first act to over two hours in length (Rattle comes in at 1 hour 40 minutes). Even his 1930s BBC SO recording of the Prelude is slow, in fact so slow it is ponderous and collapses under the weight of Toscanini’s fervent religiosity.

This greatest of operas can withstand much, but the finest performances always emphasise the desolation of the music. Rarely have I heard a Transformation Scene (62 minutes into the performance) as magnificent as Rattle’s. It is so overwhelming that it shocks, and the power of the playing is astonishing. The depth of tone from the strings have extraordinary passion, and the brass are gloriously full-throated. Wagner’s markings of poco crescendo and ff are taken at face value, but the moment of the music’s apotheosis with trumpets, trombones, horns, woodwind and timpani playing at ff for three bars on a sustained single note (moving to diminuendo) is simply shattering. The ostinato on bells is thrillingly captured.

The Preludes to both Act I and Act III are, I think, central to Rattle’s entire vision of the whole work. The First Act prelude is rich indeed, with Rattle’s wind instruments (bassoon, clarinet and cor anglais) blending magnificently with the violins and cellos. He establishes the ambiguity between A flat and C minor masterfully and the hushed tremolo on strings that begins the third section of the Prelude develops the agony of Amfortas more suggestively than any Prelude I can remember. By the Act III Prelude, Rattle has already defined the progression of the opera. The blackness of the closing of the second act is here given superb characterisation in Rattle’s development of the conflicting tensions between B flat and B minor. The desolation becomes apparent in a very unsettling way.

If the orchestral playing is magnificently full bodied, the singers are more than equal to this. This is after all a human epic, but the singing in Parsifal is not often as uniformly inspired as it is here. Gunther von Kannen as Klingsor is wonderful. This is no ordinary villain, rather one with an intellectual brilliance that makes him more evil than usual. His is a Klingsor who personifies carnality. The big narratives in each act are triumphs: Gurnemanz’s great scene (Act I), the Kundry-Parsifal dialogue (Act II) and the Gurnemanz and Parsifal exchanges in Act III prior to the Good Friday Music. The singing here is divine, focusing the attention on the developing drama magnificently. The role of Parsifal (so often the weak link in many performances, not least on studio versions) is finely sung and acted by Poul Elmers. Violeta Urmana’s Kundry throws caution to the wind and is memorable because of this. She is dark-toned where needed, and lyrically expansive when with Parsifal. Carsten Stabel is often unbearably moving as Amfortas.

If this Parsifal were available on commercial release it would be the most recommendable version since Knappertsbusch’s 1964 Bayreuth performance. It is as transparently intense as that version, and an extraordinarily moving performance of an opera that never ceases to unravel its greatness over repeated listening.

Mark Bridle

Die Welt

Den Gral zum Klingen gebracht

Als Simon Rattle noch nicht Sir Simon war, sondern der blutjunge, wenngleich hochtalentierte Chef des Symphonieorchesters von Birmingham, lehnte er es ab, etwa die großen klassischen Symphonien von Beethoven zu dirigieren – aus Respekt vor den Werken und den erlauchten Dirigentenpersönlichkeiten, die er zu Vorbildern erkoren hatte: Furtwängler zum Beispiel. Er selbst kam sich viel zu jung, zu unerfahren vor, sich schon an den Stützpfeilern des Repertoires zu messen. Inzwischen ist Simon Rattle 42, das sinfonische Standard-Repertoire hat er sich Zug um Zug erobert, sogar den Abschied von seinem Birminghamer Orchester, das er in fast 20jähriger Partnerschaft zu einem der führenden britischen Klangkörper erziehen konnte, gab er bekannt. Schließlich stehen ihm heute alle Tore offen: Es gibt kaum ein führendes Orchester, das Rattle nicht gerne am Pult sieht, und am besten nicht als Gast, sondern gleich als Chef. Aber seiner Strategie, die Dinge langsam, jedoch gründlich anzugehen, ist Simon Rattle treu geblieben. Derzeit dirigiert er in Amsterdam erstmals ein Bühnenwerk Wagners, den “Parsifal”. Dabei ist die Wahl des Werkes so plausibel wie die des Ortes. Nein, es sollte eben nicht eine Neuinszenierung an irgendeinem der hochrenommierten Opernhäuser zwischen Wien und London sein mit allen Engpässen an Proben, faulen Kompromissen mit Regisseuren, Theaterhektik und Premieren-Nervosität. Klaus Michael Grübers Amsterdamer “Parsifal”-Inszenierung hat seit ihrer Premiere 1990 bereits zwei Aufführungsserien hinter sich, ist ganz und gar in sich gefestigt. So konnte Rattle alle Kraft auf die musikalische Einstudierung legen – mit dem Rotterdamer Philharmonischen Orchester, mit dem er an derselben Stelle schon Debussys “Pelléas et Mélisande” aufgeführt hatte.Debussy, die Jahrhundertwende und die klassische Moderne sind sicher eher Rattles Metier als die deutsche Romantik. So liegt es nahe, daß er Wagner von rückwärts aufrollt, also mit “Parsifal” beginnt, von wo er sich gewiß noch zum “Ring” und zu “Tristan und Isolde” durcharbeiten wird. Der “Parsifal” aber, das wissen wir spätestens, seit Boulez ihn in Bayreuth dirigiert hat, besitzt eine streckenweise erstaunliche Nähe gerade zu Debussy. Unter Rattle wird das womöglich noch deutlicher. Gerade der erste Akt mit seinen musikalisch unendlich langwierigen Entwicklungen, von Rattle auch noch betont langsam dirigiert, scheint nun von keiner thematischen Progression mehr abhängig. Er scheint eher wie ein See in sich zu ruhen, aber zahllose Bewegungs- und Farbenspiele an der Oberfläche zuzulassen.Rattle kultiviert dazu einen instrumentalen Schönklang von höchsten Graden – jeder Ton scheint ausziseliert, wie eine Kostbarkeit gesetzt. Dafür nimmt man sich alle Zeit der Welt: Erblühen soll die Musik, in Farben strahlen und schillern, nicht dramatische Dampflokomotive für eine doch kaum vorhandene Handlung spielen. Rattle läßt die Musik kaum einmal martialisch auftrumpfen – selbst im dritten Akt, wo sie zuweilen etwas krachledern wirkt, verströmt sie mehr schmerzliche Süße als dröhnendes Pathos. Zauberischer ist der Gral selten zum Klingen gebracht worden.In der grundsoliden Besetzung mit Wolfgang Schöne (Amfortas), Robert Lloyd (Gurnemanz), Poul Elming (Parsifal) fällt vor allem Violeta Urmana als Kundry von üppiger Stimme auf.

REINHARD BEUTH | 04.02.1997

deVolkskant

Rattle zet afscheid Parsifal grote luister bij

Zelden zal een Wagnerdebutant zo hebben geëxcelleerd als Simon Rattle, die dinsdag in het Amsterdamse Muziektheater zijn eerste complete Parsifal dirigeerde. En zelden zal een operahuis bij een laatste Wagnerreprise zoveel werk hebben gemaakt van de rolbezetting – met gelouterde interpreten als Robert Lloyd (Gurnemanz), Wolfgang Schöne (Amfortas) en Günter von Kannen (Klingsor), en met een gevaarlijk veel hooi op haar vork nemende, maar nog onversleten Kundry-vertolkster, de Litouwse Violeta Urmana.En met Poul Elming: hij is de beste Parsifal die op een Amsterdams podium heeft gestaan sinds de oude Operastichting (in ’81) er weer een aandorst na een pauze van een halve eeuw.Zelden, met andere woorden, deed het afscheid van een productie zo pijn als dinsdag het geval was bij Wagners Parsifal in de zeven jaar oude enscenering van Klaus Michael Grüber en Gilles Aillaud. Voor de Nederlandse Opera is het welletjes. Nog acht voorstellingen, en dan is het afgelopen met de opmars der lege harnassen, de houten arm van koning Amfortas en de gebroken spiegels in het toverslot van Klingsor. Althans, wat Amsterdam betreft.Geen enscenering was beter toegesneden op de bizarre maten van het Muziektheater dan deze Parsifal, met zijn laatste, indrukwekkende beeldwisseling waarin een falanx van lichaamloze pantsers – symbool van leed en ontluistering – over de hele breedte komt aanzetten. En geen avondmaalstafel was langwerpiger dan die waaraan het graalvolk in de eerste akte zo hulpeloos in het glas met abrikozenlikeur staart.De sloop zal zich in etappes voltrekken: het decor maakt nog een rondgang langs het Parijse Châtelettheater en de operahuizen van Bologna en Brussel. Waar het, bevolkt met ridderschappen van wisselende herkomst, op steeds smallere podia terecht zal komen.Zoals bekend bestaat er geen Parsifal, of er is iets op aan te merken. Het plastic opblaasfruit dat de liefdestuin omzoomt waarin de aankomende verlosser Parsifal de verleidingen van Kundry weerstaat; het mini-alpje aan de voet waarvan zich een akte verder zijn zalving voltrekt; het zijn producten van de soms lichtelijk overgedoseerde ironie waarmee Grüber de weeëre aspecten van Wagners evangelie probeert te neutraliseren. De Parijzenaars en Bolognezen zullen zich er hopelijk bij neerleggen.Maar bij de muzikale spanningen die Simon Rattle namens Richard Wagner teweegbrengt, houden deze beelden ook tijdens de zoveelste aanblik hun zeggingskracht.De vraag is, hoe het komt dat Rattle nu pas aan Wagner toe is. Als rond een vat plutonium moet Sir Simon rond Wagner hebben rondgetrokken. In het operafestival van Glyndebourne was hij met Strauss en Janacek jaren geleden een beetje in de buurt. In Londen hield hij halt bij Berg’s Wozzeck; bij de Nederlandse Opera dirigeerde hij Debussy’s Pelléas et Mélisande.Zijn nadering tot Wagner heeft zich in laatste instantie afgespeeld langs de symfonische stadia Schumann-Bruckner-Mahler – tot Rattle kortgeleden de graal aanpakte met een concertuitvoering van de derde akte van Parsifal, met zijn orkest van Birmingham.En dan maar debuteren in een tweede reprise, low profile, in het voetspoor van de lang niet onsuccesvolle Hartmut Haenchen.Rattles omtrekkende bewegingen moeten met intense studie gepaard zijn gegaan. De vruchten plukt hij met het Rotterdams Philharmonisch, dat hij, uitgekookt, met zeer groot strijkerscorps laat aantreden, zonder de dynamische proporties op te blazen. Hij realiseert een transparante, zinsbegoochelende orkestklank, die zich onderscheidt door de intensiteit van de afzonderlijke lijnen waaruit ze is opgebouwd. Verder bepaalt hij zich tot Parsifaliaanse deugden als bescheidenheid en geduld. Hij legt persoonlijkheid in het ritmisch profiel, bouwt zonder compromissen spanning op, maar blijft dienstbaar aan hen die de ritus uiteindelijk moeten celebreren.Zo geeft hij vleugels aan de Deen Poul Elming, die zeven jaar geleden prachtig debuteerde als een slungelachtige Siegmund in de Ring-productie van Barenboim en Kupfer in Bayreuth, en die na een wat mindere periode weer goed in vorm blijkt. Robert Lloyd, die stemtechnisch wat minder indrukwekkend uit de hoek komt dan hij als Gurnemanz in zijn grootste dagen vermocht, ontpopt zich in samenwerking met Rattle als een oude Wagnerclochard van het meest spirituele soort.

Roland de Beer | 30 januari 1997

Rating
(5/10)
User Rating
(3/5)
Media Type/Label
HO
Get this Recording
Donate $5 to download MP3
Processing ...
Technical Specifications
128 kbit/s CBR, 44.1 kHz, 220 MByte (MP3)
Remarks
In-house recording
A production by Klaus Michael Grüber